5okt, 17
VANDIJK advocaten - Onbemand varende schepen: meer of minder zorgen voor de eigenaar? (mr. Ynke M.M. Ooykaas)

Technisch is het mogelijk schepen onbemand te laten varen. In de meest simpele vorm kan een schip met behulp van een computer van A naar B varen. De software in die computer is dan gebaseerd op alles wat er onderweg zou kunnen gebeuren.  Bekende risico’s en onverwachte situaties zijn in het ontwerp meegenomen, zodat de computer weet hoe het schip op deze bijzondere situaties moet reageren.

Als de computer die het schip bestuurt, goed werkt, zal de eigenaar van het schip juridisch gezien aansprakelijk zijn in het geval dat er iets mis gaat. Maar hoe zit dat als er ongeluk gebeurt door een  fout in de software? Wie is dan aansprakelijk?

De bouwer van de software, de programmeur, bouwt wat een ontwerper heeft geschreven. Als er iets mis gaat ligt dat dan aan de programmeur of de ontwerper? Software wordt voor dat het echt in gebruik wordt genomen, gecontroleerd en getest. Als de fout toen al aanwezig was, maar niet is opgemerkt, is de tester dan ook aansprakelijk?

In de praktijk wordt er steeds meer gewerkt met computerprogramma’s die beschikken over een geheugen. In het geheugen worden ervaringen verwerkt zodat het programma als het ware zelflerend wordt. Maar wát het programma exact opslaat, is voor mensen eigenlijk niet meer zichtbaar. Een dergelijk computerprogramma is essentieel anders opgebouwd dat een traditioneel, niet-zelflerend programma en je weet dus ook niet precies hoe de computer daarna in concrete  gevallen en situaties zal reageren.

Wie met een onbemand schip gaat varen, heeft de plicht ervoor te zorgen dat dit veilig kan gebeuren. Vóór een schip ‘onbemand’ gaat varen, zal er dus een uitvoerig risico-assessment moeten worden uitgevoerd en zal de software (ten behoeve van de controle) duidelijk gedocumenteerd moeten zijn.  En het moet uiteraard mogelijk zijn de software tijdens de vaart uit te schakelen en het schip weer door mensenhanden te laten besturen.

Dat betekent ook dat degene die,  al dan niet aan boord, toezicht houdt op het ‘onbemande schip’, voldoende gekwalificeerd moet zijn om zowel problemen op het gebied van software als nautische zaken te herkennen en op te lossen. Daarnaast moet door middel van tests worden bijgehouden of  zelflerende computers naast alle goede, wellicht ook onbedoeld verkeerde ‘herinneringen’ opslaan.
Kortom, wie een onbemand schip in de vaart wil brengen, zal zich goed moeten realiseren wat welke risico’s dat met zich mee brengt en welke maatregelen er genomen moeten worden om dat veilig te kunnen doen.

Oktober 2017

mr. Ynke M.M. Ooykaas

Meer informatie? Neem contact met ons op!